Thị trường cạnh tranh hoàn hảo và thị trường độc quyền thuần túy | Tóm tắt lý thuyết Kinh tế vi mô | UFM (2025)

TÓM TẮT LÝ THUYẾT: THỊ TRƯỜNG CẠNH TRANH HOÀN HẢO VÀ THỊ TRƯỜNG ĐỘC QUYỀN THUẦN TÚY

1. Thị trường cạnh tranh hoàn hảo

1.1. Đặc điểm

- Có rất nhiều người bán và rất nhiều người mua → không có ai trong số người mua hoặc người bán có khả năng ảnh hưởng đến giá thị trường.

- Sản phẩm đồng nhất.

- Người bán (DN) tự do gia nhập hoặc rút khỏi ngành.

- Người mua có thông tin hoàn hảo về thị trường.

1.2. Đường cầu của doanh nghiệp

- Đường cầu của doanh nghiệp là đường thẳng nằm ngang tai mức gá P.

- Doanh nghiệp trong thị trường cạnh tranh hoàn hảo là Người chấp nhận giá.

1.3. Các chỉ tiêu về doanh thu

- Tổng doanh thu: TR = P x Q → TR là 01 đường thẳng dốc lên và có độ dốc là P.

- Doanh thu trung bình: 

                                                             $\mathrm{AR}=\frac{\mathrm{TR}}{\mathrm{Q}}=\frac{\mathrm{P}\times \mathrm{Q}}{\mathrm{Q}}=\mathrm{P}$

→ AR là 1 đường thẳng nằm ngang tại mức giá P.

- Doanh thu biên: Là sự tăng thêm trong TR khi doanh nghiệp bán thêm một đơn vị sản lượng.

                                                             $\mathrm{MR}=\frac{\mathrm{\Delta TR}}{\mathrm{\Delta Q}}=\frac{\mathrm{d}\left(\mathrm{TR}\right)}{\mathrm{dQ}}=\mathrm{P}$

→ MR là 1 đường thẳng nằm ngang tại mức giá P.

Lưu ý: Khi vẽ đồ thị thị các đường AR, MR và đường cầu của doanh nghiệp trùng nhau.

1.4. Xác định giá và sản lượng trong ngắn hạn

- Mục tiêu của doanh nghiệp là tối đa hóa lợi nhuận

- Hàm lợi nhuận: Л = TR – TC

- Để tối đa hóa lợi nhuận:

+ Thì: dЛ = dTR – dTC = 0

+ Hay: dTR = dTC

+ Hay: MR = MC (Điều kiện tối đa hóa lợi nhuận).

- Để tối đa hóa lợi nhuận thì:

+ Nếu MR < MC: Giảm sản lượng.

+ Nếu MR > MC: Tăng sản lượng.

1.5. Các quyết định sản xuất của doanh nghiệp

Nếu	Thì	Quyết định
P > AC min	DN có lợi nhuận	DN phát triển SX
P = AC min	DN hoà vốn	DN tiếp tục SX
AVC < P < AC min	DN lỗ 1 phần chi phí cố định	DN vẫn tiếp tục SX để  thu 01 phần chi phí cố định
P =< AVC min	DN lỗ t.an bộ chi phí cố định	DN đóng cửa

Điều kiện tối đa hóa lợi nhuận: MC = MR

1.6. Đường cung của doanh nghiệp trong ngắn hạn

Trong ngắn hạn, đường cung của doanh nghiệp là 1 phần đường MC nằm trên điểm cực tiểu của đường AVC.

2. Thị trường độc quyền thuần túy

- Đặc điểm

+ Chỉ có duy nhất một người bán.

+ Sản phẩm không có khả năng thay thế.

+ Có rào cản các DN khác gia nhập ngành như: sở hữu nguồn tài nguyên; do qui định của chính phủ; do bản quyền; do tính kinh tế theo qui mô.

- Đường cầu của doanh nghiệp

+ Vì chỉ có 1 DN trong ngành nên đường cầu về SP của thị trường cũng là đường cầu của DN độc quyền → Đường cầu về SP của DN độc quyền dốc xuống.

+ Doanh nghiệp độc quyền là Người định giá

- Các chỉ tiêu về doanh thu:

+ Tổng doanh thu:

• Hàm cầu: Q = aP +b, (a < 0) (*) → P = $\frac{1}{\mathrm{a}}\times \mathrm{Q} -\frac{\mathrm{b}}{\mathrm{a}}$
• Hàm doanh thu:

                                                               $\mathrm{TR}=\mathrm{P}\times \mathrm{Q}=\left(\frac{1}{\mathrm{a}}\times \mathrm{Q}-\frac{\mathrm{b}}{\mathrm{a}}\right)\mathrm{Q}=\frac{1}{\mathrm{a}}\times {\mathrm{Q}}^2-\frac{\mathrm{bQ}}{\mathrm{a}}$

→ TR là 01 parabol có dạng chữ U ngược

+ Doanh thu trung bình:

                                                                       $\mathrm{AR}=\frac{\mathrm{TR}}{\mathrm{Q}}=\frac{\mathrm{P}\times \mathrm{Q}}{\mathrm{Q}}=\mathrm{P}$

+ Đường AR cũng chính là đường cầu.

+ Doanh thu biên:

• Hàm doanh thu:

                                                                        $\mathrm{TR}=\frac{1}{\mathrm{a}}\times {\mathrm{Q}}^2-\frac{\mathrm{b}}{\mathrm{a}}\mathrm{Q} (\mathrm{a}<0)$

                                                                        $\mathrm{MR}=\frac{\mathrm{dTR}}{\mathrm{dQ}}=\frac{2}{\mathrm{a}}\times \mathrm{Q}-\frac{\mathrm{b}}{\mathrm{a}} (**)$

+ Từ (*) và (**) → Đường MR có cùng tung độ góc và có độ dốc gấp đôi đường cầu (nằm dưới đường cầu).

- Đường cầu, đường MR và tối đa hóa doanh thu:

+ Vì đường MR nằm dưới đường cầu nên P>MR.

+ Vì MR là đạo hàm của TR → TR đạt cực đại khi MR = 0

+ TR đạt cực đại không có nghĩa là doanh nghiệp độc quyền có lợi nhuận.

- Tối đa hóa lợi nhuận: Xác định P và Q trong ngắn hạn:

+ Mục tiêu của doanh nghiệp là tối đa hóa lợi nhuận.

+ Hàm lợi nhuận: Л = TR – TC

+ Để tối đa hóa lợi nhuận:

• Thì: dЛ = dTR – dTC = 0
• Hay: dTR = dTC
• Hay: MR = MC

+ Sự độc quyền không bảo đảm DN độc quyền có LN.

+ LN phụ thuộc vào chênh lệch giữa P và AC.

+ Trường hợp P

- Tối đa hóa sản lượng mà không bị lỗ:

+ Để tối đa hóa sản lượng mà không bị lỗ, DN độc quyền sẽ SX mức sản lượng mà ở đó TR = TC hoặc P = AC.

+ Có 2 mức sản lượng thỏa điều kiện này, DN độc quyền chọn mức SL lớn.

- Đạt lợi nhuận định mức theo chi phí:

+ Để đạt lợi nhuận định mức theo chi phí, DN độc quyền sẽ SX mức sản lượng mà ở đó P = (1+a)AC.

+ Có 2 mức sản lượng thỏa điều kiện này, DN độc quyền chọn mức SL lớn.

- Quy tắc định giá của doanh nghiệp độc quyền:

                                                    $\mathrm{MR}=\frac{\mathrm{\Delta TR}}{\mathrm{\Delta Q}}=\frac{\mathrm{dTR}}{\mathrm{dQ}}=\frac{\mathrm{d}\left(\mathrm{PQ}\right)}{\mathrm{dQ}}=\mathrm{P}+\mathrm{Q}\frac{\mathrm{dP}}{\mathrm{dQ}}$

                                                    $\mathrm{MR}=\mathrm{P}+\frac{\mathrm{PQdP}}{\mathrm{PdQ}}=\mathrm{P}\left(1+\frac{\mathrm{QdP}}{\mathrm{PdQ}}\right)=\mathrm{P}\left(1+\frac{1}{{\mathrm{E}}_{\mathrm{D}}}\right)$

Doanh nghiệp độc quyền tối đa hóa lợi nhuận khi: MC = MR

                                                    Hay: $\mathrm{MC}=\mathrm{P}\left(1+\frac{1}{{\mathrm{E}}_{\mathrm{D}}}\right) \to \mathrm{P}=\frac{\mathrm{MC}}{1+{\displaystyle \frac{1}{{\mathrm{E}}_{\mathrm{D}}}}}$

- Phân biệt giá

+ Doanh nghiệp độc quyền có thể áp dụng mức giá khác nhau cho từng nhóm khách hàng khác nhau hoặc từng thị trường khác nhau gọi là phân biệt giá.

+ Doanh nghiệp độc quyền định giá ở mỗi thị trường sao cho:

MR₁ = MR₂ = ... = MR_n= MRT

Khi đó sản lượng là: QT = Q₁ + Q₂ + ... + Q_n

- Tổn thất vô ích do độc quyền:

Doanh nghiệp độc quyền thường sản xuất ở mức sản lượng nhỏ hơn và bán ở giá cao hơn so với doanh nghiệp cạnh tranh hoàn toàn.

- Kiểm soát độc quyền của Chính phủ

+ Quy định gía bán tối đa.

+ Đánh thuế theo 2 cách:

• Thuế không theo sản lượng (thuế khóan).
  
• Thuế theo sản lượng
  

+ Luật chống độc quyền

+ Quốc hữu hóa.

Tác động của các biện pháp kiểm soát độc quyền

Biện pháp	Doanh nghiệp độc quyền	Người tiêu dùng	Chính phủ
Quy định giá tối đa	LN giảm đi	Được lợi: Giá thấp hơn và sản lượng tăng lên	Không tác động
Đánh thuế không theo sản lượng (thuế khoán)	LN giảm đi	Không tác động: Giá và sản lượng không đổi	Thu được thuế bằng số LN giảm đi của DNĐQ
Đánh thuế theo sản lượng	LN giảm đi	Bị thiệt: Giá cao hơn và sản lượng giảm đi	Thu được thuế

Xem thêm:

Tóm tắt lý thuyết chương 1: Nhập môn kinh tế học

Tóm tắt lý thuyết chương 2: Cung, cầu và cân bằng thị trường

Tóm tắt lý thuyết chương 3: Sự co giãn của cầu và cung

Tóm tắt lý thuyết chương 4: Lý thuyết lựa chọn của người tiêu dùng

Tóm tắt lý thuyết chương 5: Lý thuyết sản xuất

Tóm tắt lý thuyết chương 6: Chi phí sản xuất

Tóm tắt lý thuyết chương 8: Thị trường cạnh tranh độc quyền và thị trường độc quyền nhóm

Việc làm dành cho sinh viên:

Việc làm thực tập sinh kinh doanh mới nhất 

Việc làm gia sư các môn cập nhật theo ngày mới nhất

Việc làm thêm nhân viên phục vụ nhà hàng/ quán cafe dành cho sinh viên

Việc làm cộng tác viên kinh doanh mới nhất

Mức lương cộng tác viên kinh doanh là bao nhiêu